اهمیت و ضرورت قواعد فقه

فقه یکی از محدود رشته های علمی است که در طول تاریخ بصورت گسترده و مسلسل و مستدام تا امروز جریان داشته و این رشته علمی هیچگاهی در هیچ زمانی قطع نگردیده است مخصوصآ اهل تشیع که تا قرن سوم بدلیل حضور ائمه معصومین مشکلات و سوالات شان را بصورت مستقیم از طریق ائمه ّّع ّ حل میکردند و بعد از قرن سوم هجری که غیب کبرا شروع شد تا کنون فقهای زیادی آثار علمی فراوانی در این زمینه تدوین نموده است. در تمام جوامع اسلامی و نظامهای مبتنی بر حقوق اسلامی لازمه اش این است که قوانین و مقررات آن مبتنی بر قواعد عمومی فقهی مقرر گردد تا سعادت و خوشبختی جامعه را در پرتو آن بتوان تضمین نمود زیرا فقه اسلامی با سیر تحول طولانی که در زندگی بشری داشته اکنون یکی از جامع ترین و غنی ترین رشته علمی در جامعه انسانی است که هیچ رشته علمی در دنیا به اندازه قواعد فقه گزاره ندارد.

از آنجای که کشور ما مبتنی بر نظام جمهوری اسلامی است این مساله لازم و ضروری به نظر می رسد که یک دانشجوی حقوق نسبت به قواعد فقه و چگونگی کاربرد آن آشنائی لازم را داشته باشد.

هر علمی رشته علمی باید سه رکنرا در خود داشته باشد تا به آن رشته علمی گفته شود که عبارت است از موضوع، مبادی و مسائل

1- موضوع: موضوع هر علم عبارت از امریست که از عوارض ذاتی آن علم بحث می شود و مطالب علمی، در اطراف آن نفی و اثبات می گردد. مثلآ در علم حساب موضوع اش اعداد است. که موضوع علم فقه اعمال مکلف اعم از شرعی چون روزه و نماز و وضعی چون سببیت، شرطیت، مانعیت صحت، فساد، بطلان .... است

2- مسائل:- مسائل هر علم در تمام قلمرو آن علم، مطلوب و مورد نظر جویندگان آن است. یعنی گزاره های که در داخل و قلمرو یک علم از آن بحث می شود. مثل نماز، واجب است. یا عقد بیع، لازم است. عقد بیع چیست؟ (مسئاله) لازم است(محمول و حکم) که جواب مسئله است.

3- مبادی:- مبادی علم به دو صورت است یکی مبادی تصوریه و دیگر مبادی تصدیقیه

مبادی تصوریه:- عبارت از یکسری مفاهیم ، اصطلاحات و تعریفات است که دانشجوی آن رشته علمی باید با آن اشنائی داشته باشد.

مبادی تصدیقیه:- یکسری اصول موضوعه، گزاره های که در علم دیگری ثابت گردیده و پیش فرض علم مورد مطالعه قرار می گیرد یعنی یکسری گزاره ها و مطالب را تصدیق میکنیم. در حالیکه در بیرون از محدوده علم مورد مطالعه مورد بررسی و بحث قرار گرفته و ثابت شده است. مبادی علم فقه شناختن اجزا و موضوعات و آگاهی از منابع استنادی آن ها و نیز تحلیل قضایای کلیه ای است که به عنوان کبرای و قاعده کلی در علم فقه مورد استفاده قرار می گیرد. این مبادی ممکن در علوم مختلف دیگر بررسی و به اثبات رسیده باشد.

از مباحث فوق به این نتیجه میرسیم که قواعد فقه علم است. و اکنون باید به تعریف آن بپردازیم.

قواعد فقه، فرمول های بسیار کلی است که منشاء استنباط قوانین محدودتر می شود و به یک مساله خاص اختصاص ندارد و قوانین و مقررات مبتنی بر ان قواعد وضع می گردد. بر این اساس مطالعه قواعد فقهی در جوامع اسلامی یک ضرورت است. در این صفحه در نوشته های بعدی درین خصوص بحث خواهد شد.

منابع :

قواعد فقه محقق داماد مرکز نشر علوم اسلامی

قواعد فقه دکتر عیسی ولایی نشر دارالفکر

نام طوائف هزاره با حرف الف...