وضعیت و دورنمای دانشجویان حقوق در افغانستان 1

دورنما و کاربرد رشته حقوق در افغانستان

افغانستان کشوری که در آن بیشرین آمار نقض قوانین و مقررات کشوری را شاهد هستیم نظر به گزارشی که در تاریخ 18/2/95 در سایت خبرگزاری افق به نشر رسید به نقل از خانه آزاد افغانستان می نویسند که از مجموع 162 مواد قانون اساسی افغانستان تنها یک ماده آن نقض نشده است، و آن هم ماده بست و یکم قانون اساسی است که نوشته «پایتخت افغانستان شهر کابل می باشد»

با وجود اینهمه قانون شکنی و کم اهمیت بودن قانون و مقررات حکومتی سوالی که مطرح میشود که چرا دانشجویان تمایل زیادی برای تحصیل در رشته حقوق که موضوع بحث این رشته قوانین و مقررات است، دارد؟ آنهایکه به این رشته علمی رو آورده است چی دورنمایی د ارد و چقدر مطالعاتی را در این زمینه خواهد داشت؟ برای انتخاب هر مسیری داشتن اطلاعات کافی در زمینه ان رشته چیزیست لازم که دانشجو و راهیان آن علم را از افتادن و لغزیدن نجات میدهد و باعث میشود که با تمام توان و امیدواری لازم برای تحصیل آن علم بشتابد و مراحل مختلف علمی را به پایان برساند. اگر نگاه به علوم انسانی نگاه کاربردی باشد بطور حتم می توان گفت هر دانش اموز حقوق نقش بسزای در جامعه خواهد داشت.

براین اساس در این نوشته سعی بر آن داریم تا مطالعات لازم را در زمینه دانش آموزان جدید حقوق و زمینه های کاری فارغ التحصیلان حقوق تبئین کنیم تا با مطالعه آن یک دور نمای روشن برای دانشجویان و علاقمندان این رشته مجسم شده باشد.

دانشگاههای حقوقی

در ابتدا لازم میدانم معلوماتی از دانشگاههای حقوقی در افغانستان ترتیب و تنظیم کنیم و با توجه به ان به بررسی وضعیت موجود راجع به دانشجویان و فارغ التحصیلان رشته حقوق و شرعیات بپردازیم. از آنجائکه شرایط کاری و زمینه های کاری برای دانش آموختگان حقوق و شرعیات در افغانستان یکسان است که میتواند در آن واحد هر کدام دانش آموختتگان این رشته ها با هم در زمینه های کاری مختلف رقابت نماید، تمام دانشگاههای که دانشکده حقوق و یا شرعیات را دارا بوده در کنار هم قرار داده ام. برای بررسی دانشگاهها باید دانشگاههای موجود را به خصوصی و دولتی تقسیم نمود.

دانشگاههای دولتی

دانشگاههای دولتی که دارای دیپارتمنت های حقوق و علوم سیاسی و شرعیات هستند با توجه به آماریکه در سال 1395 از طرف وزارت تحصیلات عالی افغانستان راجع به ظرفیت دانشگاهها به نشر سپرده شده است را مورد بررسی قرار میدهیم که اکثریت این دانشگاهها دارای رشته حقوق و علوم سیاسی و شرعیات باهم هستند و برخی از دانشگاهها دارای تنها رشته شرعیات که به شرح زیر مورد بررسی قرار می گیرد.

دانشگاههای دولتی

از میان تمام دانشگاههای موجود در افغانستان آنهای که دارای دانشکده حقوق_علوم سیاسی و شرعیات هستند عبارتند از:

1- دانشگاه کابل

2- پوهنتون ننگرهار

3- پوهنتون هرات

4- دانشگاه بلخ

5- پوهنتون کندهار

6- پوهنتون خوست (شیخ زاهد)

7- پوهنتون پکتیا

8- پوهنتون البیرونی

9- دانشگاه بامیان

10- دانشگاه جوزجان

11- دانشگاه تخار

12- دانشگاه کندز

13- دانشگاه غزنی

14- پوهنتون بغلان

15- پوهنتون کنر

16- پوهنتون فاریاب

17- دانشگاه بدخشان

18- دانشگاه پروان

19- دانشگاه پنجشیر

20- دانشگاه ارزگان

قرار شرح فوق 20 دانشگاه در افغانستان فعالیت دارد که همه ساله فارغ التحصیلان صنف 12 را برای دوره کارشناسی رشته حقوق و شرعیات جذب می نماید که در مجموع در این دانشگاهها به تعداد 2180 نفر مشغول تحصیل در رشته حقوق و به تعداد 1700 نفر مشغول تحصیل در رشته شرعیات می باشد.

علاوه بر دانشگاههای متذکره که دانشجویان حقوق و شرعیات در آنجا آموزش داده میشود برخی از مدارس دینی نیز وجود دارد که جواز فعالیت و تدریس شرعیات برای دانشجویان را داشته و اسناد و مدارک شان در ادارات افغانستان مدار اعتبار است و در صحنه های رقابتی بجز موارد استثنای در بسیاری از پست ها می تواند با دانش آموختگان حقوق و شرعیات دانشگاهها رقابت نماید. که در ذیل لیستی از مدارس دینی را بر می شماریم

مدارس دینی فعال در افغانستان که جواز تدریس شرعیات را دارد

1- کابل

2- هرات

3- البیرونی

4- تخار

5- خوست

6- بلخ

7- کنر

8- کندهار

9- ننگرهار

10- غزنی

11- بدخشان

12- بغلان

13- پنجشیر

قرار لیست فوق به تعداد 13 مدرسه دینی در افغانستان فعالیت دارد که به تعداد 920 نفر دانشجو در انجا مشغول تحصیل است.

در مجموع حساب دانش آموزانی که با هزینه دولت در پوهنتونها و مدارس دینی در افغانستان وجود دارد، به تعداد 4800 نفر در سال 1395 بوده. که بطور حتم تا امسال این تعداد به 5000 رسیده است.

و در ادامه دانشگاه های و موسسات تحصیلات عالی خصوصی افغانستان را مورد بررسی قرار میدهیم

دانشگاهها

دانشگاههای خصوصی که در کابل فعالیت دارد و دارای رشته های چون حقوق, حقوق و علوم سیاسی و شرعیات می باشد به شرح زیر شمرده می شود.

تعداد 48 موسسه دانشگاه و موسسه تحصیلات عالی که دارای رشته حقوق و یا شرعیات است در کابل موقعیت دارد که از آن جمله 18 پوهنتون است و 30 موسسه تحصیلات عالی که 8 دانشگاه و موسسه آن دارای دو رشته (شرعیات و حقوق ) است. بدلیل کثرت جمعیت و مصروفیت های دانش آموزان همه این مکانهای علمی در دو تایم شبانه و روزانه فعالیت دارد و بسیاری از دانشگاهها چون دانشگاه کاتب و خاتم النبیین و ... دو کلاس را همزمان بدلیل تعدد متقاضی برگزار می نماید. با توجه به وضعیت موجود، میانگین فارغ التحصیلان این دانشگاهها را اگر بشمول دانشکده های شرعیات و بخش بندی های موجود در دانشگاه 80 نفر در نظر بگیریم، در مجموع فارغ التحصیلان حقوق حدود 3480 دانشجو از دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی فعال در کابل فارغ التحصیل می گردد. کما آنکه فارغ التحصیلان رشته حقوق دانشگاه کاتب در سال 1392، 600 نفر بوده و امسال فارغ التحصیلان رشته حقوق از دانشگاه غرجستان 280 نفر می باشد و موسسه تحصیلات عالی اهل بیت 40 نفر بوده. این بدان معناست که تراکم دانشجویان در در دانشگاههای خصوصی تناسب خاصی ندارد و میزان دانشجویان بسیار بالا و پائین است.

اکنون دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی که در والایات افغانستان وجود دارد به شرح زیر شمرده می شود.

لیست فوق تعداد دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی خصوصی در ولایات را نشان میدهد که در تمام ولایات افغانستان 60 موسسه و دانشگاه تحصیلات عالی خصوصی موجود است که حد اوسط فارغ التحصیلان این دانشگاه های ولایات را 35 نفر دانشجوی حقوق در سال در نظر میگیریم چون اکثریت این مکان های علمی در دو شفت (روزانه و شبانه) فعالیت دارد که اگر در هر کلاس 20 نفر حاضر باشد شب و روز اش 40 نفر میشود که به 5 نفر آن به هر دلیلی ممکن تا آخر چهار سال نتواند سند فراغت را بدست بیاورد. لذا حد اوسط اش 35 دانشجو در نظر میگیریم گرچند بسیاری از دانشگاه های نامدار محصلین بیشتر از 40 نفر را در هر سال دارد و برخی از اینها ممکن کمتر از 20 نفر دانشجو داشته باشد ولی حد اوسط وقتی در نظر بگیریم 35 دانشجو همه ساله از این اکادمی های علمی فارغ التحصیل می شود.

از مجموع موسسه تحصیلات عالی و دانشگاههای که در سراسر ولایات کشور وجود دارد تعداد 2100 نفر دانشجو فارغ التحصیل می گردد.

بطور کل فارغ التحصیلان رشته حقوق و شرعیات از دانشگاهها و موسسات مختلف افغانستان اعم از دولتی و خصوصی و دارالعلوم ها در حدود 10950 نفر در سال می باشد. که این دانشجویان با پیمودن راه چهار ساله وارد بازار علمی کشور می گردد و حکومت افغانستان قادر به ایجاد شغل برای اینهمه دانشجو بصورت سالیانه نیست.

در جامعه افغانستان که سالانه حد اقل به این تعداد دانشجو از رشته حقوق فارغ التحصیل می گردد و وارد بازار علمی کار می گردد لازم است به این مسئله پی ببریم که حکومت افغانستان چه اندازه دست این دانشجویان را می گیرد و سالانه چه تعداد شغل در عرصه های مختلف ایجاد می کند؟ و دانشجویان این رشته در چه زمینه های می تواند کار نماید؟ کدام ادارات بهترین جا برای کار و رشد هرچه بیشتر این دانشجویان است؟ اینها سوالاتی است که با مطالعه دقیق وضعیت موجود حکومت افغانستان و با کاربردی نمودن علم حقوق می توان به نتیجه ابتدائی رسید. بدین لحاظ این ضرورت احساس می گردد که زمینه های کاری دانش آموختگان حقوق را مورد مطالعه و بررسی قرار بدهیم.

نام طوائف هزاره با حرف الف...